«Σιωπηλός µάρτυς» Απολαυστικό µάθηµα σηµειολογίας

από PRESS

100 ταινίες που αγάπησα [No 20]

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΑΝΙΚΑΣ

TA NEA

Οταν οι γάλλοι θεωρητικοί έσπαγαν τα κεφάλια τους για να επινοήσουν ακατανόητους γρίφους, ο Αλφρεντ Χίτσκοκ (1899-1980) σε κάτι λιγότερο από δύο ώρες «καθάρισε» µε αυτό που ονοµάστηκε σηµειολογία, µε µια ιστορία που διαδραµατίζεται µέσα σ’ ένα δωµάτιο µε µια αναπηρική πολυθρόνα και έναν τηλεφακό, αναδεικνύοντας το µπανιστήρι αναντικατάστατο βίτσιο δηµιουργίας και λύτρωσης! Οπως συµβαίνει σχεδόν µε όλους τους µεγιστοτεράστιους καλλιτέχνες, έτσι κι αυτός. Διχασµένος. Καθολικός, συντηρητικός, µονογαµικός. Μέχρι τον θάνατό του µε την Αλµα Ρεβίλ.

Το κοστουµάκι του, η γραβατούλα του, ευτραφής, µε τα φουσκωµένα µάγουλά του, έδιναν την εντύπωση ενός χαρακτηριστικού κυριούλη που αγκαζέ µε τη «θείτσα» Αλµα σουλατσάρουν µετά το κυριακάτικο εκκλησίασµα στην πλατεία του Αγίου Αθανασίου Αµαλιάδας.

Μόλις άρχιζαν να κουνιούνται τα προγούλια του και άνοιγε ανέκφραστος τα χειλάκια του έβγαιναν σύντοµες σοφίες, γαρνιρισµένες µε ύπουλο και σπινθηροβόλο σαρκασµό. «Γιατί δεν µας έχετε δείξει µια σεξουαλική τολµηρή σκηνή;» ρωτούσε ο παρουσιαστής. «Λάθος. Για παράδειγµα το τρένο που εισβάλλει σε ένα τούνελ τη στιγµή που ο Κάρι Γκραντ πέφτει στην κουκέτα αγκαλιά µε την Εύα Μαρί Σεντ» (από το Νorth by Νorth West – «Στη σκιά των 4 γιγάντων»).

Μεταφορικώς λοιπόν _ εδώ αρχίζει το εσωτερικό ξεφλούδισµα αυτού του θρυλικού κυριούλη _ το τρένο είναι ο φαλλός και το τούνελ το µόριο της ξανθιάς. Εχει σηµασία αυτή η µεταφορά. Γιατί ο τρόµος που προκαλεί το σασπένς του χοντρούλη, τις περισσότερες φορές είναι υπαινικτικός και σχεδόν αόρατος. Τόσο ραφινάτος, τόσο-εξεπίτηδες-διακριτικός.

Γιατί έτσι έβαζε τον θεατή να σκηνοθετεί αυτό που ο ίδιος απλώς το υπαινίσσεται θολά.

Που πάει να πει, πράγµα που δεν φαίνεται µε την πρώτη µατιά, ότι αυτό που οι αριστεροί κουλτουριάρηδες και πολλοί θεωρητικοί πρέσβευαν και µας ταλαιπωρούσαν µε τα εγκεφαλογραφήµατά τους, για τη συµµετοχή του θεατή δηλαδή, ο δεξιός, συντηρητικός και µονογαµικός Ηicth τα είχε κάνει και τα έπαιζε σαν µάγος µε το µικρό του δαχτυλάκι.

Με έναν λόγο, σιχαινόταν όπως ο διάβολος το λιβάνι όλα αυτά τα κρεοπωλεία τα εικονικά που αρκετοί διάσηµοι σκηνοθέτες θρίλερ τρόµου εικονογραφούν µε τηγανητά µυαλά και σπληνάντερα κρεµαστά.

Κορυφαίο παράδειγµα απολαυστικού µαθήµατος Σηµειολογίας και κρυφής συµµετοχής του θεατή στη σκηνοθεσία είναι το «Rear window», το πρώτο από τα τρία αριστουργήµατά του το οποίο γύρισε το 1954.

Επρεπε φυσικά να κυκλοφορεί κάποια ξανθιά. Μονογαµικός µονογαµικός αλλά µε φαντασιώσεις να τρέχουν µε ταχύτητα F-16. Εξι οι πιο λαµπερές ξανθιές του: Ινγκριντ Μπέργκµαν, Κιµ Νόβακ, Τίπι Χέντρεν, Τζάνετ Λι, Εύα Μαρί Σεντ και Γκρέις Κέλι. Η τελευταία, η Γκρέις Κέλι (1929-1982), ήταν τότε µόλις είκοσι πέντε Μαΐων. Μπουµπούκι.

Η προσωποποίηση της κατάξανθης, φυσικής γκλαµουριάς. Ο Χίτσκοκ τής βάζει το αριστοκρατικό και κοσµοπολίτικο όνοµα Λάιζα Κάρολ Φρεµόντ και της κολλάει το επάγγελµα της συµβούλου µόδας. Κάτι σαν στυλίστρια της δεκαετίας του ‘50. Φυσικά µε φοβερό γούστο αλλά χωρίς νιονιό. Η Λάιζα λοιπόν, όπως συνήθως συµβαίνει στη ζωή, ερωτεύεται σφόδρα το αντίθετό της.

Τα brains και τη µαγκιά ενός µισθοσυντήρητου φωτογράφου µε το πεζό όνοµα Λ. Μπ. Τζεφ Τζέφρις (Τζίµι Στιούαρτ 1908-1997). Το µοναδικό πράγµα που πρέπει τώρα να τακτοποιήσει είναι ο γάµος της µ’ αυτόν τον φανατικό εργένη.

Αντιθέτως. Το τελευταίο πράγµα που απασχολεί τον Τζέφρις είναι η εκκλησία και ο παπάς. Ετσι, ένα ατύχηµα που ξεχαρβαλώνει _ προσωρινώς _ το αριστερό του πόδι και τον ακινητοποιεί σε µια αναπηρική πολυθρόνα αποτελεί µια πρώτης τάξεως δικαιολογία για να ροκανίσει λίγο χρόνο ώσπου να καταλήξει µελλοθάνατος στην πολυτελή οικία της µις Φρεµόντ.

Τι σηµαίνει όλο αυτό, το εντελώς ανώδυνο και περιγραφικό; Το εξής µεταφορικό. Το τραυµατισµένο πόδι είναι ο παράλυτος και προσωρινά εκτός λειτουργίας φαλλός του. Οχι επειδή δεν θέλει να κάνει σχέση µαζί της. Αλλά επειδή η ιδέα του γάµου παραλύει εντελώς το όργανό του. Ο πόθος λειτουργεί στην παρανοµία και πεθαίνει στη συζυγική εστία. Μια σηµειολογική παρατήρηση ισοδύναµη _ ας πούµε _ µε την παραλυσία της Κατρίν Ντενέβ ως «Τριστάνα» του Λουί Μπουνιουέλ.

Πάµε τώρα στο κυρίως πιάτο. Το µοναδικό εργαλείο που λειτουργεί στον Τζέφρι είναι το µπανιστήρι. Δηλαδή το µάτι, δηλαδή ο τηλεφακός του, δηλαδή στην προέκτασή του ο σκηνοθέτης που κυκλοφορεί µέσα του.

Τουτέστιν ο Χίτσκοκ. Πράγµα που κι αυτό σηµειολογικώς θα πει ότι η λίµπιντο ενός αληθινού καλλιτέχνη έχει µετακοµίσει από το υπογάστριο στο µπανιστήρι και τη µατιά του. Τουτέστιν Χίτσκοκ.

Τέλεια. Ετσι, αυτός ο µασκαρεµένος σκηνοθέτης παρατηρεί µε τον τηλεφακό του τις ανθρώπινες φιγούρες τής απέναντι πολυκατοικίας. Ετσι, µέσα σ’ αυτόν τον µικρόκοσµο συλλαµβάνει µε το βλέµµα του ένα φρικτό έγκληµα. Πως δηλαδή ο θηριώδης, διοπτροφόρος του απέναντι διαµερίσµατος σκότωσε και στη συνέχεια τεµάχισε τη γυναίκα του. Και στο τέλος τα κοµµάτια τα έθαψε στον κήπο της αυλής.

Μα πώς είναι σίγουρο αυτό; Επειδή, λέει, το σκυλάκι µιας χαζής γειτόνισσας σκαλίζει ένα συγκεκριµένο σηµείο του κήπου. Αλήθεια ή ψέµατα; Θα σας πω. Το σινεµά είναι ένα µεγάλο ψέµα που λέει πολλές µεγάλες αλήθειες!

Την Παρασκευή: «Κλέφτης ποδηλάτων» του Βιτόριο Ντε Σίκα
Η ταυτότητα

§ Πρωτότυπος τίτλος: Rear window § Ετος: 1954 § Είδος: Θρίλερ § Σκηνοθεσία: Αλφρεντ Χίτσκοκ § Σενάριο: Τζον Μίτσελ Χέις (από τη µικρή ιστορία «Ιt had to be murder» του Κόρνελ Γούλριτς)

§ Cast: Τζίµι Στιούαρτ, Γκρέις Κέλι, Ουέντελ Κόρι, Θέλµα Ρίτερ, Ρέιµοντ Μπαρ § Μουσική: Φραντζ Ουάξµαν § Φωτογραφία: Ρόµπερτ Μπερκς § Διάρκεια: 112’ § Χώρα: ΗΠΑ

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: